Evrenin derinliklerinde yer alan devasa kozmik yapılar, bazen insan ömrü kadar kısa bir sürede radikal değişimler yaşayabiliyor. Son yapılan gözlemler, bir sistemin kalbinde yer alan ve her şeyi yutan o devasa yapının faaliyetlerinin aniden durmasıyla neler olabileceğini gözler önüne serdi. Peki, besin kaynağı kesilen bir kara delik çevresindeki koca bir sistemin görünümünü nasıl etkiler?
İçindekiler
Merkezindeki kara delik aç kalınca galaksi karanlığa gömüldü
Gökbilimciler, J0218−0036 olarak adlandırılan uzak bir galaksi içerisinde daha önce eşi benzeri görülmemiş bir olaya tanıklık ettiler. Bu sistemin merkezinde bulunan devasa kütleli yapı, etrafındaki madde akışının kesilmesiyle adeta bir açlık evresine girdi. Yaşanan bu süreç, sistemin toplam parlaklığının sadece 20 yıl gibi kozmik ölçekte göz açıp kapayıncaya kadar geçen bir sürede yüzde 95 oranında azalmasına neden oldu. Bu durum, uzay araştırmaları açısından devrim niteliğinde bir gözlem olarak kabul ediliyor.
Normal şartlarda, aktif galaksi çekirdekleri (AGN), içerdikleri süper kütleli kara delik sayesinde tüm sistemdeki yıldızların toplam ışığından çok daha fazla parlar. Bunun sebebi, merkeze çekilen gaz ve toz bulutlarının oluşturduğu “yığılma diski” adı verilen yapının sürtünme ve kütle çekimi etkisiyle aşırı derecede ısınarak ışık yaymasıdır. Ancak bu vakada, larder olarak tabir edilen besin deposu yenilenmediği için parlaklık hızla dibe vurdu. Bir kara delik beslenmeyi bıraktığında, galaksinin feneri de sönmüş oldu.
Araştırmanın başındaki isim olan Chiba Teknoloji Enstitüsü’nden Tomoki Morokuma, konuyla ilgili şu açıklamayı yaptı: Aktif bir galaktik çekirdeğin parlaklığını bu kadar kısa bir süre içinde bu kadar dramatik bir şekilde değiştirebilmesi büyüleyici bir durum. Bu sönümlenmenin, süper kütleli kara deliğe olan madde akış oranındaki büyük bir değişimden kaynaklandığı görülüyor.
Bilim dünyasını şaşırtan asıl nokta, mevcut modellerin bu tip değişimlerin binlerce yıl süreceğini öngörmesiydi. Mevcut teoriler, beslenme alışkanlıklarının bu kadar kısa sürede değişemeyeceğini savunuyordu. Ancak 70 yıllık arşiv verilerini ve son 20 yıldaki detaylı gözlemleri karşılaştıran uzmanlar, uzay içerisinde bu tip devasa değişimlerin çok daha hızlı gerçekleşebileceğini kanıtladı. Bu durum, kara delik evrimi hakkındaki bilgilerimizi tazelememiz gerektiğini söylüyor.
Subaru Teleskobu ve arşiv verileri gerçeği ortaya çıkardı
Araştırmacılar, gerçek zamanlı verilerle eski kayıtları birleştirmek için Subaru Teleskobu üzerindeki Hyper Suprime-Cam (HSC) ve Sloan Dijital Gökyüzü Taraması (SDSS) verilerini kullandılar. 2002 ile 2018 yılları arasındaki görüntüler karşılaştırıldığında, parlaklığın yüzde 95’ten fazla düştüğü net bir şekilde görüldü. Bu, bir galaksi merkezindeki faaliyetlerde görülen yüzde 30’luk sıradan dalgalanmaların çok ötesinde, tam anlamıyla bir sönüş hikayesiydi.
Ekip, ışığın azalmasının önüne geçen bir gaz bulutundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını da titizlikle inceledi. Ancak X-ışınlarından kızılötesine kadar farklı dalga boylarında yapılan ölçümler, ışığın bir engel yüzünden değil, doğrudan kaynağın sönmesiyle azaldığını doğruladı. Bu sönümlenme süreci, yığılma diskine giden madde akış oranının sadece yedi yıl içinde yüzde 98 oranında azaldığını gösteriyor. Görünüşe göre kara delik, kendisine sunulan ziyafeti aniden bitirdi.
Teknik açıdan bakıldığında, yığılma diskindeki madde miktarının bu hızla tükenmesi, galaktik evrim senaryolarının yeniden yazılmasına yol açabilir. Çünkü bir sistemin kalbindeki enerji kaynağı kesildiğinde, o galaksi içindeki yıldız oluşum süreçleri ve genel yapısal dinamikler de kökten değişebilir. Uzay araştırmaları bu sayede süper kütleli yapıların uykuya geçiş ve yeniden uyanış döngülerini daha iyi analiz edebilecek. Bu hızlı değişim, evrenin ne kadar dinamik bir yer olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
Toyama Üniversitesi’nden Toshihiro Kawaguchi, bulguların önemine dikkat çekerek şunları söyledi: Bu nesne, standart modellerle açıklanamayan hızlı bir değişkenlik gösteriyor. Yeni teorik modeller geliştirmek için çok önemli bir test vakası sağlıyor. Hangi fiziksel koşulların gözlemlenen bu davranışı üretebileceğini araştırmaya devam edeceğiz. Bu nesne sayesinde kara delik fiziğinde yeni bir sayfa açılıyor diyebiliriz.
İlginizi Çekebilir: Artemis 2 astronotları ay fotoğraflarını nasıl çekecek! iPhone mu kullanacaklar?
Peki siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Galaksilerin kalbindeki bu devasa yapıların faaliyetlerini aniden durdurması evrenin geleceği hakkında neler söylüyor olabilir? Düşüncelerinizi yorumlar kısmında belirtebilirsiniz. Daha fazlası için bizi takip etmeyi unutmayın!
tarafından verilmektedir.