Sağlık Bakanlığı, toplum sağlığını korumak, zararlı tüketim alışkanlıklarını caydırmak ve bu ürünlerin sağlık sistemi üzerine bindirdiği devasa tedavi maliyetlerini dengelemek amacıyla hazırladığı 25 maddelik yasa teklifi taslağını tamamladı. “Sağlıklı Hayata Katkı Fonu” adıyla kurulacak yeni kamu fonu kapsamında; tütün mamullerinden yüksek şekerli içeceklere ve ambalajlı atıştırmalıklara kadar pek çok üründen doğrudan katkı payı kesintisi yapılacak. Türkiye’nin 2040 yılına kadar tütün ürünlerinin satışını kademeli olarak tamamen yasaklama vizyonu çerçevesinde şekillenen düzenlemeyle, fona her yıl yaklaşık 160 milyar TL kaynak aktarılması ve bu bütçenin doğrudan koruyucu sağlık hizmetleri ile kanser tedavilerine tahsis edilmesi hedefleniyor.
İçindekiler
1. Sigaraya Paket Başı 20 TL: Yalnızca Tütünden 110 Milyar Lira
Taslağın en büyük gelir kalemini tütün ve tütün mamullerine getirilen maktu katkı payları oluşturuyor:
-
Paket Başına 20 TL: Paketli tütün mamullerinden (sigara vb.) paket başına 20 TL, kilogramla satılan açık/kıyılmış tütün ürünlerinden ise kilogram başına 100 TL katkı payı alınacak.
-
Dev Bütçe Beklentisi: Türkiye’de yıllık ortalama 5,5 milyar paketlik sigara tüketimi göz önüne alındığında, yalnızca tütün kanalıyla fona yıllık 110 milyar liralık nakit akışı sağlanması öngörülüyor.
-
Üretici ve İthalatçıdan Tahsilat: Kesintiler doğrudan üretici veya ithalatçı şirketler üzerinden aylık olarak tahsil edilecek; maliyetin nihai etiket fiyatlarına ne ölçüde yansıtılacağını firmaların fiyatlama stratejileri belirleyecek.
2. Şeker Oranına Göre İçecek Kesintisi ve Cipse Yüzde 20
Düzenleme yalnızca tütünle sınırlı kalmayıp obezite ve diyabet riskini artıran işlenmiş gıda gruplarını da kapsıyor:
-
Kademeli İçecek Tarifesi: Şekerli meşrubatlardan içerdiği şeker yoğunluğuna göre; 100 mililitresinde 5-7,5 gr şeker olanlardan 1 TL, 7,5-11 gr şeker içerenlerden 2 TL, 11 gram ve üzeri şeker barındıranlardan ise 5 TL kesinti yapılacak.
-
Atıştırmalıklara Yüzde 20: Aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen ambalajlı atıştırmalıklardan (cips, gofret vb.) satış fiyatının %20’si oranında pay alınacak.
-
Nişasta Bazlı Şekere (NBŞ) 2 Kat Tarife: İçeriğinde nişasta bazlı şeker tespit edilen içeceklerde tavan ücret 2 katına çıkarak 10 TL’ye, atıştırmalıklarda ise kesinti oranı %40’a fırlayacak.
3. “Tüketen Kendi Tedavisine Kaynak Sağlayacak”
Oluşturulacak fonun gelirleri genel bütçeye değil, doğrudan bu ürünlerin yol açtığı hastalıkların tedavisine ve önleyici projelere tahsis edilecek:
-
Kanser ve KOAH Tedavileri: Akciğer kanseri, KOAH ve kardiyovasküler rahatsızlıkların erken teşhisi, ileri tarama testleri ve tedavi masrafları bu fondan sübvanse edilecek.
-
Sigara Bırakma Poliklinikleri: Bağımlılıkla mücadele merkezlerinin teknik kapasiteleri artırılacak, hastalara uygulanan nikotin replasman ve ilaç tedavileri fon bütçesiyle karşılanacak.
-
Obezite ve Diş Taramaları: Çocuklarda ve gençlerde diş sağlığı taramaları, obezite rehabilitasyon merkezleri ve spor altyapı yatırımları finanse edilecek.
-
Kapalı Alan Denetimleri: Pasif içiciliği engellemek adına kafe ve işletmelerdeki kapalı alan tütün denetimleri için gerekli teknolojik donanım ve personel giderleri bu fondan karşılanacak.
4. Fonun Yapısı, Vergi Muafiyeti ve Meclis Takvimi
-
Kamu Tüzel Kişiliği: Fon; Sağlık, Tarım ve Orman, Hazine ve Maliye, Ticaret, Aile ve Sosyal Hizmetler ile Milli Eğitim Bakanlığı bakan yardımcılarından oluşan ortak bir yönetim kurulu tarafından yönetilecek.
-
Vergi Muafiyeti: Elde edilen gelirler Kurumlar Vergisi ve Gelir Vergisi’nden muaf tutulurken, yapılan nakdi bağışlar gelir vergisinden indirilebilecek.
-
Cumhurbaşkanı Yetkisi: Cumhurbaşkanı katkı payı oran ve tutarlarını yarıya kadar indirmeye veya iki katına kadar artırmaya yetkili olacak; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında otomatik güncellenecek.
-
Yürürlük Takvimi: Sağlık Bakanlığı’nın hazırladığı teklifin, parti grubundaki teknik incelemelerin ardından sonbahar döneminde (Ekim-Kasım 2026) TBMM Başkanlığı’na sunulması planlanıyor.
5. Sağlıklı Hayata Katkı Fonu Kesinti Oranları ve Hedefleri
| Ürün / Kategori | Öngörülen Katkı Payı / Oran | NBŞ (Nişasta Bazlı Şeker) Durumunda |
| Paketli Sigara / Tütün | Paket başına 20 TL | — |
| Açık / Paketsiz Tütün | Kilogram başına 100 TL | — |
| Şekerli İçecek (5 – 7,5 gr / 100 ml) | 100 ml başına 1 TL | — |
| Şekerli İçecek (7,5 – 11 gr / 100 ml) | 100 ml başına 2 TL | — |
| Yüksek Şekerli İçecek (11 gr+ / 100 ml) | 100 ml başına 5 TL | 100 ml başına 10 TL |
| Ambalajlı Zararlı Atıştırmalıklar | Satış fiyatı üzerinden %20 | Satış fiyatı üzerinden %40 |
| Beklenen Yıllık Toplam Gelir | ~160 Milyar TL (110 Milyar TL’si tütün mamullerinden) | |
| Hedef Harcama Alanları | Kanser/KOAH tedavisi, sigara bırakma klinikleri, obezite ve diş taramaları |
tarafından verilmektedir.